نظریه و عمل در برنامه درسی

نظریه و عمل در برنامه درسی

جایگاه آموزش بلوغ در برنامه درسی دوره اول متوسطه با تاکید بر بلوغ دختران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی،دانشگاه الزهراء (س) ، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی جایگاه آموزش بلوغ دختران در کتاب‌های درسی پایۀ هفتم دورۀ اول متوسطه بوده است. از مؤلفه‌های بلوغ  موارد زیر در نظر گرفته‌شده است: جنسی، جسمی، عاطفی، روانی (شخصیت)، ذهنی (شناختی)، اجتماعی، شرعی و عرفی. روش پژوهش موردنظر، تحلیل محتوای کیفی و جامعۀ آماری آن کتاب‌های درسی پایۀ هفتم در دورۀ اول متوسطه در سال تحصیلی 1395 - 1394 بود که کتاب‌های تفکر و سبک زندگی (تفکر و سبک زندگی مشترک دختران و پسران و کتاب تکمیلی تفکر و سبک زندگی ویژۀ دختران)؛ پیام‌های آسمان، علوم تجربی و مطالعات اجتماعی پایۀ هفتم به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. درمجموع 337 مقوله در کتاب‌های درسی مزبور در رابطه با مؤلفه‌های بلوغ یافت شد که نتایج نشان می‌دهد که بلوغ شرعی با 115 مقوله (12/34%) دارای بیشترین میزان و بلوغ عرفی با 22 مقوله (%52/6) دارای کمترین میزان بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Teaching Pubertry Components for Girls in 7th Grade High School Textbook

نویسندگان English

fahimeh shabani sani
Afsaneh Naraghi Zadeh
parvin ahmadi
Faculty of Psychology and Educational Sciences, Al-Zahra University (S), Iran
چکیده English

The current study aims to evaluate teaching puberty components to girls in the seventh grade of first stage high school textbooks. These components include sexual, physical, emotional, psychological, mental (cognitive), social, religious, and civil puberty. The research method was qualitative content analysis, and the target corpus included the 7th grade of high school textbooks in the academic year of 2015-2016, from which Thinking and Lifestyle (Mutual book for boys and girls, Thinking and Lifestyle Mutual book for boys and girls), Divine Messages, Social Studies and Experimental Science were selected. According to the findings 337 puberty components were found in the selected corpus. The results indicated that religious puberty with 115 components was in the first place and putative puberty with 22 components had the lowest rank.

کلیدواژه‌ها English

puberty
education
girls
seventh
textbooks
grade
- احمدی، احمد؛ انصاری‌راد، پرویز؛ بازوبند؛ بازوبندی، محمدحسن؛ حذرخانی، حسن؛ خلیلی بروجنی، روح‌الله؛ سمیعی، دوست‌محمد؛ علوی، الهه و فخریان، بهمن (1394)، علوم تجربی پایۀ هفتم دورۀ اول متوسطه، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
- احمدی، آمنه (1392)، ویژگی‌های دانش‌آموزان دوره متوسطه، مجلۀ رشد آموزش متوسطه، ش 1: 35-33.
- احمدی، سیده طاهره (1391)، نیازسنجی برنامۀ درسی تربیت جنسی از دیدگاه دبیران دورۀ متوسطه ناحیه یک آموزش‌وپرورش شیراز سال 91-90، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت: دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی.
- احمدی، صدیقه؛ طالبی دلیر، معصومه (1393)، سلامت جنسی در نوجوانان، اولین همایش ملی پرستاری، روانشناسی، ارتقای سلامت و محیط‌زیست سالم، همدان، انجمن ارزیابان محیط‌زیست، هگمتانه دانشکده شهید مفتح. https://www.Cilivica.com/paper-HEALTHOT-HEALTHO1-081.htm1.
- اشرفی، مهناز؛ منجزی، فرزانه (1392)، اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی بر میزان پرخاشگری دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه، پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، دوره 3، ش 1، (پیاپی 4): 98-81.
- اکبری، ابوالقاسم (1393)، مشکلات نوجوانی و جوانی، چاپ هفتم، تهران: رشد و توسعه.
- امینی، محمد؛ تمنّایی‌فر، محمدرضا؛ پاشایی، رقیه (1390)، بررسی ضرورت وجودی و چگونگی توجه به تربیت جنسی در برنامه درسی مقطع متوسطه از دیدگاه دبیران و دانش‌آموزان، مجلۀ علمی- پژوهشی «پژوهش‌های برنامۀ درسی» انجمن مطالعات برنامۀ درسی ایران، دوره اول، ش اول: 202-169.
- انوشه، منیژه (1381)، طراحی و بررسی تأثیر الگوی آموزش کل‌نگر بلوغ جهت ارتقاء بهداشت دختران نوجوان، رسالۀ دکتری رشته آموزش بهداشت دانشگاه تربیت مدرس: دانشکده علوم پزشکی.
- انوشه، منیره؛ نیکنامی، شمس‌الدین؛ توکلی، رضا؛ فقیه زاده، سقراط (1382)، بررسی مقدماتی آموزش بلوغ در دختران نوجوان: یک پژوهش کیفی، مجلۀ روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران (اندیشه و رفتار)، پاییز 1382، دوره 9، ش 2 (پیاپی 34): 70-64.
- آقامحمدیان، حمیدرضا؛ حسینی، سیدمهران (1384)، روان‌شناسی بلوغ و نوجوانی (روان‌شناسی رشد (2))، چاپ اول، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
- آقایوسفی، علیرضا؛ علی‌پور، احمد؛ نجاری‌حسن‌زاده، فریده (1388)، اثربخشی آموزش بهداشت بلوغ و قاعدگی بر سلامت عمومی دختران دورۀ سوم راهنمایی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، دوره 1، ش 3: 118-105.
- بابازاده، رحمان (1391)، روان‌شناسی نوجوانی، تهران: نسل نواندیش.
- برک، لورا ای (2001)، روان‌شناسی رشد (جلد دوم)، ترجمۀ: یحیی سیدمحمدی 1392، تهران: ارسباران.
- پارسا، محمد (1393)، روان‌شناسی رشد کودک و نوجوان، تهران: بعثت.
- پوررضائیان، مهدی (1390)، بلوغ و انواع آن، مجلۀ خانواده، ش 41: 25-24.
- تقدیسی، محمدحسین؛ نوری‌سیستانی، ملیحه؛ مرقاتی‌خوئی، عفت‌السادات؛ حسینی، فاطمه و اصغرنژادفرید، علی‌اصغر (1390بررسی تأثیر رویکرد گروه همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران نوجوان پیرامون سلامت روان، دوماهنامۀ طلوع بهداشت: فصلنامۀ علمی پژوهشی دانشکده بهداشت یزد، س 10، ش 4-3: 105-92.
- حسنی، لاله (1381)، بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد دانش‌آموزان دختر دبیرستان‌های شهر قائم‌شهر در مورد بهداشت دوران قاعدگی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ آموزش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران.
- حیدری، محبوبه؛ میرمحمدعلی‌ئی، ماندانا؛ خاکبازان، زهره و محمودی، محمود (1394)، بررسی مقایسه‌ای تأثیر دو روش آموزشی سخنرانی و بسته آموزشی بر خودکارآمدی دانش‌آموزان دختر 12 - 9 ساله در ارتباط با بهداشت بلوغ، پژوهش پرستاری، دوره 10، ش 1 (پیاپی 36): 12-1.
- خاکساری‌قیری، ابولقاسم (1390)، تحلیل محتوای برنامۀ درسی زیست‌شناسی دورۀ متوسطه ازنظر توجه به مؤلفه‌های بهداشت باروری و نظرسنجی از دبیران متوسطه، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی ‌درسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت: دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی.
- رحیمی، رقیه (1387)، بررسی روابط ساده و چندگانه سلامت روان و بلوغ عاطفی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ مشاورۀ تحصیلی دانشگاه شهید بهشتی: دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی.
- روحانی، حسن؛ مهرپور، حسین (1391)، سن اهلیت و مسئولیت قانونی در فقه اسلامی و نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
- زرآبادی‌پور، فرزانه؛ الفتی، فروزان (1391)، بررسی اثر آموزش بر آگاهی از بهداشت باروری دختران نوجوان قزوین، ادراک _ مجلۀ علمی کمیته تحقیقات دانشجویی دانشگاه قزوین، س 7، ش 25: 41-33.
- سرپرست، عباسه؛ فرامرز، مرتضی (1389)، مقایسه تأثیر دو روش آموزشی (سخنرانی بسته آموزشی) بر آگاهی دختران در مورد بهداشت بلوغ، اولین همایش کشوری دانشجویی عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، تهران، مهر 1389.
- سیمبر، معصومه؛ رمضانی تهرانی، فهیمه؛ هاشمی، زینب (1382)، نیازهای بهداشت باروری دانشجویان قزوین، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی قزوین، ش 28 – پیوست پاییز 1382: 12-5.
- شرفی، محمدرضا (1391)، دنیای نوجوانان: کندوکاوی در بازشناسی روحیات 13 تا 18 ساله‌ها، تهران: موسسه فرهنگی منادی تربیت.
- شعاری‌نژاد، علی‌اکبر (1386)، روان‌شناسی رشد، تهران: موسسه اطلاعات.
- شورای عالی انقلاب فرهنگی، سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، مصوب 5/7/1390.
- صافی، احمد (1393)، آموزش‌وپرورش ابتدایی، دورۀ اول و دوم متوسطه، چاپ پانزدهم، تهران: سمت.
- صداقت‌زادگان، شهناز؛ امیدوار پوران (1394)، بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعه‌پذیری دختران (مطالعۀ موردی: دختران دورۀ راهنمایی شهر شیراز)، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 4، ش 3: 529 – 550.
- صمدی، فرزانه (1384)، بلوغ و دگرگونی‌های آن: (آنچه هر پدر و مادر باید در مورد دختر نوجوان خود بداند)، تهران: ایران نگین.
- طاهباز، سحر؛ ابولحسن‌زاده، مسلم (1391)، تربیت جنسی و بلوغ در دختران، تهران: گیسا.
- عسگری، اکرم (1392)، تحلیل محتوای کتاب‌های فارسی دورۀ ابتدایی براساس سازه خودباوری، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا (س): دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی.
- عطاالهی، ثریا (1382)، بررسی تأثیر آموزش بهداشت در دانش و عملکرد دختران سوم راهنمایی در رابطه با بهداشت دوران قاعدگی در شهرستان بابک در سال تحصیلی 1382، رسالۀ دکتری دانشکده پزشکی افضلی‌پور، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمان.
- علی مرادی، زینب؛ سیمبر معصومه (1393). چالش‌های آموزش سلامت بلوغ به دختران نوجوان در ایران: اولویتی برای طراحی مداخلاتی مدرسه محور برای دختران و مادران، نشریۀ پایش، ش 5: 636-621.
- علیپور، فاطمه؛ ناطقی، فائزه و فقیهی، علیرضا (1392)، تحلیل محتوای کتب دینی دوره راهنمایی بر مبنای ارائه احکام شرعی موردنیاز دانش‌آموزان دختر، مجلۀ معرفت، س 22، ش 191: 69-59.
- علی‌محمدیان، معصومه (1388)، بهداشت بلوغ دختران، تهران: جوانه رشد.
- فلاحیان، ناهید؛ ملک‌محمودی، نازیا؛ پرتوی‌مقدم عباس؛ صالحی، نصرالله (1394)، مطالعات اجتماعی پایۀ هفتم دورۀ اول متوسطه، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
- قائمی، علی (1380)، دنیای نوجوانی دختران، چاپ دوم، تهران: موسسه فرهنگی منادی تربیت.
- قرآن کریم، سوره نور، آیه 59، مترجم: مرحوم مهدی الهی‌قمشه‌ای، انتشارات: سازمان دارالقرآن کریم.
- قهرمانی، لیلا؛ حیدرنیا، علیرضا؛ بابایی‌روچی، غلامرضا و نظری، مهین (1387)، تأثیر آموزش بهداشت بلوغ جسمی بر رفتارهای بهداشتی دختران مدارس راهنمایی دولتی شهر چابهار، نشریۀ طب جنوب، دوره  11، ش 1: 68-61.
- کاشفی، فرزانه؛ نصیری‌زرین‌قبائی، داود؛ باوندی، حسین؛ علی‌اکبری، رضا؛ اکابری، آرش و شرفی، عاطفه (1392)، آگاهی و عملکرد دانش‌آموزان دختر دبیرستانی شهر بجنورد در مورد بهداشت دوران قاعدگی، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی (ویژه‌نامه کمیته تحقیقات دانشجویی)، دوره 5، ش 5: 996-989.
- کاظمی، علی (1394)، پیام‌های آسمان پایۀ هفتم، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
- کیوی، ریمون؛ کامپنهود، لوک وان (1386)، روش تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: توتیا.
- کرامتی، محمدرضا؛ اسفندیاری‌مقدم، محمودرضا و محجوب‌عشرت‌آبادی، حسن (1388)، تأثیر برنامه آموزشی بهداشت بلوغ بر آگاهی، نگرش و سلامت عمومی نوجوانان، مجلۀ اندیشه‌های نوین تربیتی دانشکده علوم‌تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه الزهرا (س)، دوره 5، ش 1: 50-35.
- مبین، عزت؛ میرزائی، محسن؛ کریمی، مهران (1392)، بررسی میزان آگاهی، نگرش و عملکرد دانش‌آموزان دختر دبیرستانی در خصوص بهداشت دوران قاعدگی، فصلنامۀ علمی پژوهشی دانشکده بهداشت یزد، س 12، ش4 (مسلسل 41)، زمستان 1393: 78-70.
- محتشم‌امیری، زهرا؛ پناهنده، زهرا و نقش‌پور، پویا (1382)، نیازسنجی آموزش بهداشت بلوغ به دانش‌آموزان دبیرستانی شهر رشت، خلاصۀ مقالات اولین همایش ارتقای سلامت و آموزش بهداشت (نهمین همایش سراسری تازه‌های پزشکی و پیراپزشکی): 447- 446.
- محمدعلیزاده‌چرندابی، سکینه؛ میرغفوروند، مژگان؛ رحمانی، آزاد؛ صیدی، سیمین؛ صفاری، الناز؛ مهینی، مینو و ساقی، سیما (1393)، تأثیر نرم‌افزار رایانه‌ای بر آگاهی و عملکرد دختران نوجوان در زمینۀ بهداشت بلوغ، مجلۀ ایرانی آموزش در علوم پزشکی، دوره 14، ش2، اردیبهشت 1393: 121-110.
- محمدی، علی (1390)، میزان توجه به مؤلفه‌های تربیت جنسی در برنامۀ درسی دین و زندگی دورۀ متوسطه ایران، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت: دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
- محمدی‌روزبهانی، کیانوش (1388)، چگونه، با فرزندمان همراه باشیم؟ تهران: مبتکران و پیشروان.
- محمود معافی، سید امیر؛ اوحدی، محمود؛ کریمی، عبدالرسول؛ مقدادی، محمدرضا؛ سیاهپشت، مهرداد؛ خسرویانی، مریم؛ راصد، سعید؛ دهقان، روفیا؛ یارمحمدی، احمد؛ دانشور، میترا؛ غلامحسینی، احمد و اسپیدکار، محبوبه (1394)، تفکر و سبک زندگی مشترک پسران و دختران پایۀ هفتم دورۀ اول متوسطه، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
- مرادی، سهیلا؛ شیرزادی‌فر، ایران؛ مبارک‌آبادی، آرزو؛ تدریس‌حسنی، مهدی؛ صدیق، لادن؛ زمانی، اعظم؛ احمدی‌زاده، اکرم؛ عیدی، حسین؛ حامدی، سوسن؛ رزمی، طیبه؛ کاظمی، فاطمه (1393)، راهنمای آموزش سلامت در دختران نوجوان، چاپ اول، قم: اندیشه ماندگار.
- مرادی، عذرا (1389)، بلوغ شرعی در مذاهب اسلامی (با مقدمه‌ای در تکلیف و فلسفه شرایع)، مشهد‏‫: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس.
- مظلومی‌محمودآباد، سید سعید؛ نوروزی، سعیده؛ نوروزی، علی؛ حاجی‌زاده، اقدس و زارع، اعظم (1392)، بررسی میزان تأثیر به کارگیری الگوی اعتقاد بهداشتی در اتخاذ رفتارهای پیشگیری و کنترل‌کنندۀ بهداشت دوران بلوغ در دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطۀ شهرستان اردکان، مجلۀ طلوع بهداشت فصلنامه علمی-پژوهشی دانشکده بهداشت یزد، س 12، ش 1: 66-56.
- معافی، محمود؛ رون، سیدامیر؛ کریمی، عبدالرسول؛ خسرویانی، مریم (1394)، کتاب تکمیلی تفکر و سبک زندگی ویژۀ دختران پایۀ هفتم دورۀ اول متوسطه، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
- مکاری، هدی؛ خیرخواه، معصومه؛ نیسانی‌سامانی، لیلا؛ حسینی، آغافاطمه (1392)، ارتباط اضطراب و عزّت‌نفس در دختران نوجوان، مرکز تحقیقات مراقبت‌های پرستاری دانشگاه علوم پزشکی ایران (نشریه پرستاری ایران)، دوره 26، ش 83: 19-29.
- مهریزی، مهدی (1380)، بلوغ دختران، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مؤدی، میترا؛ زمانی‌پور، نصرت؛ شریف‌زاده، غلامرضا؛ اکبری، محمد؛ صالحی، سلیمان (1385)، ارزشیابی برنامه آموزش بهداشت بلوغ در ارتقای آگاهی دانش‌آموزان مقاطع راهنمایی و دبیرستان دخترانه شهر بیرجند، مجلۀ علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، زمستان 1385، دوره 13، ش 4 (پیاپی 29): 41-36.
- میرزایی، خدیجه؛ الفتی، فروزان (1393)، تبیین نیازهای آموزشی دختران نوجوان در مورد بهداشت باروری از دیدگاه معلمان، مجلۀ علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، س 18، ش 2 (پی‌درپی 73): 76-67.
- ناعمی، علی‌محمد (1387)، روان‌شناسی نوجوانی و جوانی (تحولات، مسائل، راهبردها)، چاپ اول، سبزوار: بیهق با همکاری دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار.
- نجاتی، حسین (1384)، روان‌شناسی رشد (کودکی - نوجوانی)، چاپ دوم، تهران: بیکران.
-  AL Omari. O, Abdel Razeq. NM, Fooladi. MM (2015). Experience of Menarche among the Jordanian Adolescents Girls: An Interpretive Phenomenological Analysis, Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology (2015), doi: 10.1016/j.jpag.2015.09.005.
-  Curtis. T. L. (2007). Teaching Tolerance: Non- Traditional Sex Acts and Sexual Education. at: http://www. associatedcontent.com.
- Casazza. Krista, Ciccazzo. Michele (2007). The method of delivery of nutrition and physical activity information may play a role in eliciting behavior changes in adolescents. Eat Behav. 2007 Jan; 8(1): 73-82.- Dongre. A. R, Deshmukh. P. R, Garg. B. S (2007). The effect of communety based health education intervention on management of menstrual hygiene among rural Indian adolescent girls. World Health Popul. 9(3). pp: 48 -54.
- Christine A. Collier - Harris & Juliette D. G. Goldman (2017). Is puberty education evident in Australias first national Curiculum? Journal of Sex Education Sexuality, Society and  learning. Volume 17, Issue 1.
- Cousineau. T. M, Franko. D. L, Trant. M, Rancourt. D, Ainscough. J, Chaudhuri. A, Brevard. J (2010). Teaching adolescents about changing bodies: Randomized controlled trial of an Internet puberty education and body dissatisfaction prevention program. Body Image 7, PP: 296–300. journal homepage: www.elsevier.com/locate/bodyimage.
- Kapadia-Kundu. N, Storey. D, Safi. B, Trivedi. G, Tupe. R (2014). Seeds of prevention: The impact on health behaviors of young adolescent girls in Uttar Pradesh, India, a cluster randomized control trial.  Social Science & Medicine 120 (2014) 169-179. journal homepage: www.elsevier.com/locate/socscimed.
- Mehrabi. sh, Etemadi. A, Borjali. A, Sadipoor. E (2016). The Efect of Puberty Education on Knowledg, Attitude and Function of Girls Students. Jornal of patient Safety & Quality Improvement. Article 4, volume 4, Issue 3, summer 2016, pp: 405-409. DOI: 10. 22038/PSJ.2016.7171.
- Mkumbo. K. A (2009). Content analysis of the status and place of sexuality education in the national school policy and curriculum in Tanzania. ISSN 1990-3839 © 2009 Academic Journals: Educational Research and Review Vol. 4 (12), pp. 616-625, December, 2009. Available online at http://www.academicjournals.org/ERR.
- Paula, J and Hillard, A (2002). Menstruation in young girl. Department of Pediatrics and Obstetrics and Gynecology. University of Cincinnati College of medicine. cincinnati.Ohio. U.S.A.
- Upashe. Sh. P, Tekelab. T, Mekonnen.J (2015). Assessment of knowledge and practice of menstrual hygiene among high school girls in Western Ethiopia. BMC Women's Health. PP 1-8. at:https://www.researchgate.net/publication/282855177.