مطالعۀ چالش های مواجهۀ معلمان دورۀ ابتدایی با درس‌پژوهی: مطالعۀ موردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی،دانشگاه بوعلی سینا همدان، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مطالعه چالش‌های معلمان دورۀ ابتدایی در مواجهه با درس‌پژوهی انجام شده است. برای نیل به این هدف، از رویکرد کیفی و روش مطالعۀ موردی استفاده شد. به این منظور، نمونه‌گیری به روش هدفمند ترکیبی و در دو سطح انجام گرفت. در سطح اول، جامعه همۀ مدارس ابتدایی شهر همدان بودند که درس پژوهی در آنها انجام می‌شد و نمونه گیری به روش تغییرات بیشینه انجام شد تا مورد مطالعه انتخاب گردد. این مورد، یک مدرسۀ ابتدایی در حاشیه شهر همدان است که ترکیبی از معلمان زن و مرد با سابقه تدریس 2 تا 27 سال در آن تدریس می‌کنند. در سطح دوم، جامعه همه کادر آموزشی آن مدرسه بودند که تعداد آنان 20 نفر بود و نمونه به شکل سرشماری، برابر با جامعه انتخاب شد. این افراد از زمان ابلاغ دستورالعمل جشنوارۀ درس پژوهی در پاییز سال تحصیلی 96-1395 تا انتشار نتایج جشنواره، مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار جمع آوری اطلاعات مصاحبه نیمه ساختاری و مشاهده مشارکتی بود. به منظور تحلیل داده‌ها از روش کدگذاری و مقوله‌بندی استفاده شد. نتایج ﻧﺸﺎن می‌دهد ﮐﻪ معلمان با سه دسته چالش در مواجهه با درس‌پژوهی مواجه‌اند. چالش‌های قبل از درگیری عملی عبارتند از: دانش در زمینۀ درس‌پژوهی، انگیزه برای شرکت، تشکیل گروه و تعیین وظایف اعضاء. چالشهای حین درگیری عبارتند از: انتخاب مسئله، اجرای درس و جمع آوری داده‌ها، نقد و بررسی تدریس. در مرحلۀ بعد از درگیری عملی با درس‌پژوهی چالش‌ها عبارتند از: داوری طرح‌های درس‌پژوهی، انتشار نتایج درس‌پژوهی، برگزاری جشنوارۀ درس‌پژوهی. در پایان، یک مدل پیشنهادی برای کاهش این چالش‌ها معرفی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A study of elementary school teachers' challenges of encountering with Lesson Study

نویسندگان [English]

  • Zahra Emamipour
  • Azimeh Sadat Khakbaz
Faculty of Psychology and Educational Sciences, Boali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده [English]

The present study aimes to investigate the challenges that primary school teachers face regarding the lesson study. To this purpose, qualitative approach and case study were used as the method in this study. In the sampling phase, the mixed variation sampling was applied in two levels. In first level, the study population was all primary schools in Hamedan which included lesson study and maximum variation sampling was used to select the case for this study. The selected case was a primary school in the city margin of Hamedan which included male and female teachers with 2 to 27 years of experiences. In the second level, research population was all the educational staff of that school (n=20) and the sample selected was equal to the population (n=20) through comprehensive sampling. These individuals were studied since the announcement of the festival's lesson study program in the fall of the academic year of 2016-17 to the publication of the results of the festival. The research tool for collecting data were semi-structured interviews with teachers and participatory observation. For data analysis, coding and categorization were used. The results showed that teachers faced three categories of challenges. Challenges before practical engagement were:  knowledge in the field of study, motivation to participate in lesson study, the formation of a group and the assignment of duties of members.  At the stage of the practical encountering, the challenges were: the choice of the problem for the study course, the implementation of the lesson and the collection of data, the review of teaching. After the practical encountering with lesson study, challenges were: the arbitration of study course plans, the publication of the results of the study course, the holding of the festival of research. In the end, a model was proposed with the purpose of reducing these challenges.

کلیدواژه‌ها [English]

  • lesson study
  • elementary school teachers
  • teacher professional development
  • challenges
  • استیگلر، جیمز؛ هیبرت، جیمز (1383)، شکاف آموزشی: بهترین ایده­ها از معلمان جهان برای بهبود آموزش در کلاس درس، ترجمۀ محمدرضا سرکارآرانی و محمدرضا مقدم، انتشارات مدرسه، چاپ اول.
  • ایوبیان، مرتضی (1385)، جای خالی مطالعۀ تدریسی، رشد آموزش ریاضی، ش 85: 19-9.
  • بصیری، ایرج؛ ملکی، شیما و چنانی، خدیجه (1395)، نقش جشنواره­های درس‌پژوهی در توسعۀ حرفه­ای معلمان، همایش توسعه حرفه­ای معلمان.
  • حبیب زاده، عباس (1393)، اثربخشی درس پژوهی بر خودکارآمدی تصوری معلمان، مجلۀ دستاوردهای روانشناختی، دوره 4، ش 2: 168-145.
  • حوریزاده، بهمن (1388)، درس‌پژوهی: پژوهش مشارکتی کارکنان مدرسه، انتشارت لوح زرین، چاپ اول، 1388.
  • حوریزاد، بهمن (1389)، بررسی تأثیر درس پژوهی خلاقیت محور بر توسعۀ توانمندی­های حرفه­ای معلمان و یادگیری رفتار خلاق معلمان و دانش­آموزان، فصلنامۀ فرهنگ مشاوره، ش 1: 92-75.
  • خاکباز، عظیمه سادات (1386)، پیامدهای استفاده از درس‌پژوهی در توسعه حرفه­ای معلمان ریاضی دورۀ راهنمایی تحصیلی ناحیه 2 کرمان، پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
  • سرکارآرانی، محمدرضا (1378)، پژوهش مشارکتی معلمان در کلاس درس، فصلنامۀ تعلیم و تربیت، ش 59: 76-61.
  • سرکارآرانی، محمدرضا (1394)، درس پژوهی ایده ای جهانی برای بهسازی آموزش و غنی سازی یادگیری، انتشارات مرآت، چاپ چهارم.
  • سلیمانی، اسماعیل؛ احمدی، حسن (1396)، شناسایی موارد موجود برای موانع درس‌پژوهی: مطالعۀ موردی مدارس ابتدایی آموزش و پرورش شهر اردبیل، فصلنامۀ علمی پژوهشی تدریس پژوهی، س 5، ش 1: 88-66.
  • عرفانی، نصراله؛ شبیری، سید محمد؛ صحابت انور، سعید و مشایخی­پور، مصطفی (1395)، اثربخشی دوره­های آموزش درس‌پژوهی بر دانش و مهارت تدریس معلمان دورة ابتدایی، فصلنامۀ پژوهش در برنامه­ریزی درسی، ش 48: 200-191.
  • قنبری، مهدی (1397)، درس پژوهی در نگاه معلمان تک پایه و چند پایه: یک پژوهش ترکیبی، نشریۀ مطالعات آموزشی، س 6، ش 1: 40-25.
  • کرمی، زهره؛ معروفی، یحیی (1393)، درس‌پژوهی، رویکردی نوین در توسعۀ حرفه­ای معلمان، مجلۀ علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران، دورۀ 22، ش1: 66-39.
  • محمد جانی، ابراهیم؛ محمد جانی، اسمعیل (1394)، ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻣﻮاﻧﻊ اﺟﺮای ﻃﺮح درسﭘﮋوﻫﯽ و ارائۀ راهکارﻫﺎی اﺟﺮاﯾﯽ آن در ﻣﺪارس، اوﻟﯿﻦ ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ، ﻋﻠﻮم ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ، رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آﻣﻮزش و ﭘﺮورش.
  • محمدی، مهدی؛ مرزوقی، رحمت الله؛ ترک زاده، جعفر؛ بختیاری، ابوالفضل و فلاحی، عبدالخالق (1395)، چارچوب بهسازی حرفه‌ای معلمان مبتنی بر درس پژوهی: یک مطالعۀ موردی کیفی، فصلنامۀ تدریس پژوهی، دورۀ 4، ش 3: 128-99.
  • مهرمحمدی، محمود (1379)، بازاندیشی فرآیند یاددهی-یادگیری و تربیت معلم، انتشارات مدرسه، چاپ اول.
  • نامداری پژمان، مهدی؛ قنبریان، پروین؛ قنبری، سیروس و بصیری، ایرج (1396)، اثربخشی برنامۀ درس پژوهی بر مهارت­های حرفه­ای معلمان شاغل در آموزش و پرورش استثنایی همدان، دوفصلنامۀ رویکردهای نوین آموزشی، ش 25: 74-46.
  • Bjuland, R., & Mosvold, R (2015). Lesson study in teacher education: Learning from a challenging case. Teaching and Teacher Education, 52, pp 83-90.
  • Buczynski, S., & Hansen, C. B. (2010). Impact of professional development on teacher practice: Uncovering connections. Teaching and Teacher Education, 26 (3), 599-607.
  • W, M., & Yee Wong, W. (2014). Does Lesson Study work? International Journal for Lesson and Learning Studies, 3(2), 137-149.
  • Chokshi, S., & Fernandez.C. (2004). Challenges to Importing Japanese Lesson Study: Concerns, Misconceptions, and Nuances. Phi Delta Kappa, 38(7), 520-525.
  • Fernandez, C., & Yoshida, M. (2004). Lesson Study: A Japanese Approach to Improving Mathematics Teaching and Learning. Lawrence Erlbaum Associates (LEA), Publishers. London.
  • Lewis, C. (2002). Does Lesson Study Have a Future in the United States? Nagoya Journal of Education and Human Development, 1(1), 1-23.
  • Lewis, C. (2006). Lesson Study in North America: Progress and Challengesi. Phi Delta Kappan, 88(4), 273-281.
  • Lee, J, F.K. (2008). A Hong Kong case of lesson study—Benefits and concerns Department of English, Teaching and Teacher Education, 24(5), 1115–1124.
  • Lewis, C.C., Perry, R., & Murata, A. (2006). How Should Research Contribute to Instructional Improvement? The Case of Lesson Study. Educational Researcher. 35(3). pp. 3-14.
  • Lewis, C. C., & Hurd, J. (2011). Lesson Study, Step by Step. Heinemann Publication.
  • Northwest Eisenhower Regional Consortium for Mathematics and Science. (2001). Northwest Regional Educational Laboratory (NWREL), Lesson Study: Teachers Learning Together, 2(2).
  • Richardson, J. (2004). Lesson Study: Teachers Learn How to Improve Instruction. Tools for Schools, 7(4), 1-6.
  • Sarkar Arani, M. (2006). Transnational Learning: The Integration of Jugyou Kenkyuu into Iranian Teacher Training. In M. Matoba, K. Krawford. , & M.R.
  • Sarkar Arani (Eds), Lesson Study: International Perspectives on Policy and Practice (pp.37-75), China: Educational Science Publishing House.